Балкани арматуралаш
Буйруқ бир ёки бир нечта конструктив балкага юқори ва пастки бўйлама стерженлар, хомутлар, ён стерженлар ва шпилькаларни автоматик қўяди. Бир ўқдаги кетма-кет балкалар битта узлуксиз балка деб олинади, таянчлар (колонналар) ўзи топилади. 11700 мм дан узун стерженлар нахлест ёки муфта билан, рухсат этилган зонада ва 50% разбежка билан уланади; кейин КЖ листи, кесимлар ва спецификация яратилади.

Олдиндан тайёрлаш
- Балкалар «Каркас несущий» (Structural Framing) категориясида, тўғри чизиқли ва горизонтал бўлиши керак. Қия ва эгри балкалар қўллаб-қувватланмайди.
- Узлуксиз балка учун кетма-кет балкалар бир ўқда (ён силжиш ≤ 50 мм), юқори сатҳи бир хил (±20 мм) ва учлари орасидаги масофа ≤ 1500 мм бўлиши керак. Кесими ҳар хил бўлса, энг катта кесим бўйича арматураланади.
- Таянчлар — балкага тегиб турган ёки уни кесиб ўтадиган конструктив колонналар (Structural Columns). Балка учида колонна бўлмаса, учида шартли таянч олинади (девор ёки бошқа элементга таянади деб).
- Лойиҳада арматура стерженлари турлари (RebarBarType) бўлиши шарт. Хомут учун Stirrup/Tie услубидаги шакл (номида «52», масалан X_52), шпилька учун ADSK «Х_22» шакли тавсия этилади.
- Балканинг Rebar Cover (ҳимоя қатлами) параметрлари тўлдирилган бўлсин — қийматлар хомут сиртигача олинади. Параметр топилмаса, 25 мм олинади.
- Бетон синфи конструктив материал номидан аниқланади (масалан «Бетон B25»); топилмаса B25 олинади. Арматура синфи стержень тури номидан (масалан «A500C»), топилмаса A500.
- Муфта режими учун лойиҳага «Соединитель арматуры» (Rebar Coupler) оиласи юкланган бўлиши керак — биринчи топилган тури ишлатилади.
- Ҳужжатлар учун (ихтиёрий): кесим (Section) кўриниш тури, ADSK_КЖ_О_Р_Балки_Армирование ва ADSK_КЖ_О_Р_Балки_Армирование_Сечение кўриниш шаблонлари, тайёр жадваллар (арматура спецификацияси, бетон ҳажми, «Ведомость элементов», ВРС) ва «Формат»/«Кратность» параметрли ADSK штампи (ADSK_ОсновнаяНадпись : Форма 3).
- Балкаларни олдиндан танлаш мумкин (бир нечтаси бирданига). Танланмаган бўлса, буйруқ танлашни сўрайди.
Ишлаш тартиби
Бир ёки бир нечта балкани танланг ва «Балка арматуралаш» тугмасини босинг. Олдиндан танланмаган бўлса, балкаларни кўрсатиб «Готово» (Finish) тугмасини босинг.
«BIMUz — Балка арматуралаш» ойнаси очилади. Юқоридаги қаторда биринчи узлуксиз балка ҳақида маълумот: кесим, узунлик, колонналар сони, соф пролётлар ва бетон синфи.
«Бўйлама арматура» гуруҳида юқори ва пастки стерженлар сони (камида 2 тадан) ва диаметрини танланг, учларини колоннага букиш узунлигини киритинг.
Керак бўлса, таянч устидаги қўшимча юқори стерженлар ва пролётдаги қўшимча пастки стерженларни ёқинг.
«Стерженларни улаш» гуруҳида стержень узунлигини (сукут бўйича 11700 мм), уланиш турини («Нахлест» ёки «Муфта»), нахлест узунлиги усулини ва «50% разбежка»ни белгиланг. Ойнадаги кўк ёзув ҳар бир диаметр учун нахлест узунлигини кўрсатади.
Юқори ва пастки стерженлар уланишлари ва 50% разбежка (2 пролётли балка) «Ён стерженлар ва шпилькалар» ва «Хомутлар» гуруҳларини созланг. «Зона ва қадамни норма бўйича ҳисоблаш» ёқилган бўлса, зона ва қадамлар автоматик ҳисобланади ва майдонларда кўрсатилади.
Кўндаланг кесим: ён стерженлар ва Х_22 шпилька Пастдаги эскизда стерженлар бўлаклари, уланиш жойлари ва хомутлар кўринади. Эскиз тахминий: ҳақиқий бўлиш арматуралашда аниқ ҳисобланади.
Лист керак бўлса, «Арматурадан кейин лист, кесимлар ва спецификация яратиш» белгисини қолдиринг ва «Арматуралаш» тугмасини босинг.
Ҳужжатлар ёқилган бўлса, аввал икки ойна чиқади: «BIMUz — Балка арматура спецификацияси» ва «BIMUz — Балка бетони ҳажми». Мос тайёр жадвални танланг (энг мос вариант олдиндан белгиланган) ёки бекор қилинг. Танлов барча балкалар учун бир марта сўралади.
Буйруқ ҳар бир узлуксиз балкани алоҳида транзакцияда арматуралайди, кейин лист ва жадвалларни яратади. Охирида ҳисобот ойнаси чиқади; огоҳлантиришлар «Подробнее» бўлимида.

Натижа: арматураланган балка ва КЖ листи
Созламалар
Бўйлама арматура
| Майдон | Тавсиф |
|---|---|
| Юқори: сони | Юқори стерженлар сони ва диаметри. Сукут: 3 та, Ø20. Камида 2 та. Стерженлар кенглик бўйича тенг тақсимланади; улар орасидаги соф масофа камида 25 мм бўлиши керак. |
| Пастки: сони | Пастки стерженлар сони ва диаметри. Сукут: 3 та, Ø20. Камида 2 та. |
| Учларини колоннага букиш, мм: | Ёқилган бўлса (сукут), стерженлар учи колоннада букилади: юқорилари пастга, пасткилари юқорига. Узунлик — сукут 300 мм, лекин балка баландлигининг ярмидан (−10 мм) ошмайди. 4d дан калта чиқса, стержень тўғри қолади. |
Таянч устидаги қўшимча юқори стерженлар
| Майдон | Тавсиф |
|---|---|
| Қўйиш | Таянчлар устига қўшимча юқори стерженлар қўйиш. Сукут бўйича ўчиқ. |
| Сони | Ҳар бир таянчдаги стерженлар сони ва диаметри. Сукут: 2 та, Ø20. Асосий юқори стерженлар орасига сиғса, ўша қаторга, акс ҳолда иккинчи қаторга (пастроққа) қўйилади. |
| Пролётга чиқиши, × L | Оралиқ таянчда стерженнинг ҳар томонга чиқиши, қўшни соф пролёт улушида. Сукут 0.333 (L/3). 0 дан катта ва 0.5 дан ошмаслиги керак. Четки таянчларда чиқиш доим L/4, учи колоннага букилади. |
Пролётдаги қўшимча пастки стерженлар
| Майдон | Тавсиф |
|---|---|
| Қўйиш | Ҳар бир пролётга қўшимча пастки стерженлар. Сукут бўйича ўчиқ. |
| Сони | Стерженлар сони ва диаметри. Сукут: 2 та, Ø16. Асосий пастки стерженлар орасига сиғмаса, иккинчи қаторга (юқорироққа) қўйилади. |
| Таянчдан кесилиши, × L | Стержень учларининг таянч юзасидан масофаси, соф пролёт улушида. Сукут 0.1 (ҳар учидан 0.1L). 0 дан 0.5 гача (0.5 кирмайди). 500 мм дан калта стержень қўйилмайди. |
Стерженларни улаш
| Майдон | Тавсиф |
|---|---|
| Стержень узунлиги, мм | Заводдаги стержень узунлиги. Сукут 11700 мм, камида 3000 мм. Узунроқ стерженлар бўлакларга бўлинади. |
| Тури | «Нахлест» (сукут) — бўлаклар устма-уст ётади; «Муфта» — учма-уч, орасига Rebar Coupler қўйилади. |
| Нахлест | «СП 63 бўйича» (сукут) — нахлест узунлиги СП 63.13330 бўйича бетон ва арматура синфидан. «× d» — қўлда: коэффициент × диаметр, сукут 40d, камида 250 мм. |
| Бетон синфи | «Авто» — материалдан аниқланган синф (топилмаса B25). Ёки B15…B50 дан бирини танланг. Фақат «СП 63 бўйича» режимида фаол. |
| 50% разбежка | Сукут бўйича ёқилган. Қўшни гуруҳлар уланишлари бир кесимда бўлмайди: нахлестда марказлар орасида 1.5·l, муфтада max(35d, 500 мм). 3 ва ундан кўп стерженли қаторларда ишлайди. |
Ён стерженлар ва шпилькалар
| Майдон | Тавсиф |
|---|---|
| Ён стерженлар (h > 700 мм) | Сукут бўйича ёқилган. Балка баландлиги 700 мм дан катта бўлса, ҳар икки ён қиррада конструктив стерженлар қўйилади (сатҳлар орасидаги масофа ≤ 400 мм). Узунлиги бўйича ошса, разбежкасиз уланади. |
| Диаметр | Ён стерженлар диаметри. Сукут Ø12. |
| Сатҳлар сони (0 — авто) | Ҳар бир ёндаги сатҳлар сони. 0 (сукут) — автоматик, фақат h > 700 мм да. 0 дан катта сон киритилса, баландликдан қатъи назар шунча сатҳ тенг оралиқда қўйилади. |
| Шпилькалар | Ён стерженларни кенглик бўйича боғловчи шпилькалар. Сукут бўйича ёқилган. Ён стерженлар ва хомутлар ёқилган бўлганда яратилади. |
| Диаметр | Шпилька диаметри. Сукут Ø8. |
| Ҳар нечанчи хомутда | Шпилька ҳар N-чи хомут ёнида, ҳар бир ён сатҳида қўйилади. Сукут 2 (ҳар иккинчи хомутда). Камида 1. |
| Шакли | Шпилька шакли. Сукут бўйича ADSK «Х_22» (бор бўлса). Х_22 ён стерженларни 180° букилиш билан ўрайди. Шакл танланмаса ёки шакл билан яратилмаса, шпилька чизиқлар бўйича 135° илмоқ билан яратилади. |
Хомутлар
| Майдон | Тавсиф |
|---|---|
| Хомутларни қўйиш | Сукут бўйича ёқилган. Ҳар бир соф пролётда хомутлар: таянч олдида зич, ўртада сийрак. |
| Диаметр | Хомут диаметри. Сукут Ø8. |
| Шакли | Stirrup/Tie услубидаги шакл. Сукут бўйича номида «52» бор шакл (X_52 / Х_52). Шакл билан яратилмаса, ёпиқ тўртбурчак чизиқлар бўйича яратилади. |
| Қоида | «Сейсмик» (сукут): таянч олдида зона ≥ 1.5h (камида 500 мм), қадам ≤ h/4, ≤ 6d, ≤ 150 мм; ўртада ≤ h/2, ≤ 300 мм. «Оддий»: зона L/4, қадам ≤ 0.5h₀, ≤ 300 мм; ўртада ≤ 0.75h₀, ≤ 500 мм. Қадамлар 50 мм га пастга яхлитланади. |
| Зона ва қадамни норма бўйича ҳисоблаш | Сукут бўйича ёқилган: зона ва қадамлар ҳар бир пролёт учун алоҳида ҳисобланади. Ойнада энг узун пролёт қийматлари кўрсатилади. Ўчирилса, қуйидаги учта майдон қўлда киритилади. |
| Таянч зонаси, мм | Таянч олдидаги зич зона узунлиги (қўлда). Сукут 900 мм. Зона пролёт ярмидан катта бўлса, бутун пролёт зич қадамда. |
| Зонадаги қадам, мм | Зич зонадаги қадам (қўлда). Сукут 150 мм. |
| Ўртадаги қадам, мм | Ўрта қисмдаги энг катта қадам (қўлда). Сукут 300 мм. Ўрта қисм тенг бўлинади. |
| Биринчи хомут, мм | Таянч (колонна) юзасидан биринчи хомутгача масофа. Сукут 50 мм. |
| Колонна ичида (тугунда) ҳам хомут | Оралиқ колонналар ичида ҳам зич қадам билан хомут қўйиш. Сукут бўйича ўчиқ. |
Ҳимоя қатлами ва ҳужжатлар
| Майдон | Тавсиф |
|---|---|
| Ҳимоя қатлами | Фақат маълумот: балканинг Rebar Cover параметрларидан олинган юқори, пастки ва ён қатламлар (хомут сиртигача), мм. |
| Арматурадан кейин лист, кесимлар ва спецификация яратиш | Сукут бўйича ёқилган. Марка, бўйлама ва кўндаланг кесимлар, выноскалар, жадваллар ва КЖ листи яратилади. |
Натижа
- Юқори ва пастки бўйлама стерженлар. 11700 мм дан узунлари бутун (11700 мм гача) стерженлар ва битта қолдиқ бўлакка бўлинади. Уланиш маркази рухсат этилган зонада: юқори стерженларда — пролётнинг ўрта 1/3 қисмида, пасткиларда — таянч устида ва ундан ҳар томонга L/4 гача.
- Стерженлар симметрик гуруҳланади: бурчак стерженлари (AU1), кейинги жуфт (AU2) ва ҳ.к.; тоқ сонли қаторда ўртадаги стержень алоҳида гуруҳ. Тоқ гуруҳлар жуфт гуруҳларнинг кўзгуси (қолдиқ бўлак қарама-қарши учда), шунинг учун барча стерженлар бир хил маркаларга эга ва уланишлар 50% разбежка билан.
- Нахлестда қолдиқ бўлак уланиш жойида 1:6 нишаб билан бир диаметрга ичкарига букилади (отгиб) ва қўшни бўлак ёнида ётади. Муфтада бўлаклар учма-уч, орасига муфта қўйилади.
- Таянч устидаги ва пролётдаги қўшимча стерженлар, ён стерженлар, хомутлар ва шпилькалар (ёқилган бўлса). Ҳар бир стерженнинг «Комментарии» параметрига тури ёзилади, масалан «Балка: юқори стержень», «Балка: хомут», «Балка: шпилька».
- Узлуксиз балкага битта марка берилади: биринчи балканинг «Марка»си ёки кейинги бўш «Б-N». Марка занжирдаги барча балкаларга ёзилади. Арматуранинг «Раздел» (Partition) параметри = марка, «Тип арматуры» = Основная, ADSK_Позиция тўлдирилади, арматурадаги «Марка» тозаланади.
- Ҳужжатлар: «Б-1 — бўйлама кесим» ва иккита кўндаланг кесим («кесим 1-1» — биринчи пролёт ўртаси, «кесим 2-2» — таянч олди), шаблон ва унинг масштаби билан; позиция выноскалари; тайёр жадвалларнинг Б-1 бўйича фильтрланган нусхалари (арматура, бетон, «Ведомость элементов», ВРС).
- «Балка Б-1» КЖ листи: «Раздел проекта» = КЖ, кейинги КЖ рақами. Жадваллар ўнг юқорида, бўйлама кесим чапда юқорида, кесимлар унинг тагида. Кўринишлар сиғмаса, масштаб ўзгармайди — штампнинг «Формат»/«Кратность» параметрлари кейинги ГОСТ форматига (А2, А1, А3×3 …) катталаштирилади.
- Ҳисобот ойнаси: арматураланган балкалар сони, юқори/пастки/таянч/пролёт/ён стерженлар, хомутлар ва шпилькалар сони, листлар, нахлест ёки муфтали уланишлар сони. Огоҳлантиришлар (30 тагача) очиладиган бўлимда.
Қоидалар ва маслаҳатлар
- Қайта таҳрирлаш: аввал арматураланган элементни (ёки унинг бирорта стерженини) танлаб, буйруқни яна ишга туширинг. «Таҳрирлаш (эски арматурани алмаштириш)» ни танласангиз, олдинги созламалар ойнада тикланади — ўзгартириб «OK» босинг: эски стерженлар ўчирилади ва янгилари яратилади, марка ва лист жадваллари сақланади. «Устига қўшиш» эски арматурага тегмайди. Созламалар элементнинг ўзида сақланади, шунинг учун файл бошқа компьютерда очилса ҳам ишлайди.
- Нахлест узунлиги СП 63.13330 бўйича: l = 1.2·l0,an (чўзилган арматура), камида 20d ва 250 мм, 10 мм га юқорига яхлитланади. «× d» режимида: коэффициент × d, камида 250 мм.
- Разбежка 1–2 стерженли қаторда ёки «50% разбежка» ўчиқ бўлса ишламайди — барча уланишлар бир кесимда бўлади.
- Асосий зонада разбежка учун жой бўлмаса (калта пролёт), кенгайтирилган зона ишлатилади: юқорида 0.15L–0.85L, пастда таянчдан L/3 гача. Бу ҳам етмаса — «50% разбежкани таъминлаб бўлмади» огоҳлантириши.
- «Уланиш рухсат этилган зонага тушмади» — пролёт стержень узунлигига нисбатан жуда узун. Стержень узунлигини ёки пролётни текширинг, уланиш жойини қўлда тузатинг.
- «стерженлар кенгликка сиғмайди» — стерженлар орасидаги соф масофа 25 мм дан кам. Сонини ёки диаметрини камайтиринг.
- Қўшимча стерженлар асосийлари орасига фақат сони асосий стерженлар сонидан камида биттага кам бўлса ва оралиқ етарли бўлса сиғади; акс ҳолда иккинчи қаторга қўйилади ва огоҳлантириш чиқади.
- Таянч ёки пролёт стержени стержень узунлигидан узун бўлса, у бўлинмайди — огоҳлантириш чиқади. «Пролётга чиқиши»ни камайтиринг ёки «Таянчдан кесилиши»ни оширинг.
- Муфта режимида лойиҳада Rebar Coupler тури бўлмаса, стерженлар учма-уч қолдирилади ва огоҳлантириш чиқади.
- Шпилькалар хомут позицияларига боғланган: «Хомутларни қўйиш» ўчиқ бўлса, шпилькалар яратилмайди.
- Ҳужжатлар хато берса ҳам арматура сақланиб қолади (алоҳида транзакция). Кўриниш шаблони топилмаса, кўринишлар шаблонсиз (1:50 ва 1:20) қолади. Штампда «Формат»/«Кратность» бўлмаса, лист катталаштирилмайди — огоҳлантириш чиқади.
- Созламалар %AppData%\BIMUz\BalkaRebarState.xml файлида сақланади ва кейинги ишга туширишда тикланади (турлар номи бўйича).
Revit'да BIMUz тугмаси устида F1 босилса, шу саҳифа очилади.